Türkiye İstatistik Kurumu’nun Girişim Özelliklerine Göre Dış Ticaret İstatistikleri başlıklı veri seti, son beş yılda dış ticaretle uğraşan işletmelerin yapısının ciddi biçimde dönüştüğünü ortaya koyuyor. 2020 ile 2025 arasında ihracat yapan girişim sayısı yüzde 90 artarken, ithalat yapan girişim sayısı yüzde 340 yükseldi. Bu tablo, ithalatçı olmanın iş dünyası için ihracatçı olmaktan yaklaşık dört kat daha hızlı cazip hale geldiğini ortaya koyuyor. Özellikle mikro ve küçük ölçekli işletmelerde ithalatçı sayısının hızla çoğalması, ekonominin üretim ve dış ticaret yapısına dair soruları beraberinde getiriyor.
Bu verilere bakıldığında, 2020’de ihracat gerçekleştiren girişim adedi 87 bin 705 olarak kaydedilmişti; ithalat yapanların sayısı ise 73 bin 591 düzeyindeydi. Yani o dönemde ithalatçı sayısı ihracatçıdan daha azdı. 2025 yılına gelindiğinde ise ihracatçı sayısı 166 bin 459’a çıkarken, ithalatçı girişim sayısı 323 bin 769’a fırladı. Bu gelişmeyle birlikte ithalatçı artış hızı, ihracatçı artış hızını neredeyse dörde katlamış oldu. 2020’de ihracat yapan her 100 girişime karşılık 84 ithalatçı girişim varken, 2025’te bu sayı 195’e ulaşarak ihracatçı sayısının iki katına çıktı.
İki grubun seyri 2009 yılından itibaren incelendiğinde, 2020’ye kadar ihracatçı ve ithalatçı sayılarının birbirine yakın hareket ettiği görülüyor. Bu dönemde her ikisinde de ılımlı bir artış yaşandı. 2020 sonrasında ise her iki grupta da hızlanma başladı, ancak ithalatçı sayısındaki sıçrama çok daha yüksek oldu. İthalatçı girişim sayısı 2021 yılında ihracatçı sayısını geçti ve sonrasında arayı hızla açarak ihracatçının iki katına ulaştı. Bu değişim, dış ticaret yapan işletmelerin tercihlerinde yapısal bir kaymaya işaret ediyor.
Aynı eğilim, ana faaliyet konusu sanayi olan girişimlerde de görülüyor. Madencilik, imalat sanayii ile su, kanalizasyon ve atık yönetimini kapsayan sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmelerde ithalatçı sayısındaki beş yıllık artış, ihracatçı artışının iki katına ulaştı. Sanayi girişimleri özelinde 2020-2025 döneminde ihracatçı sayısı yüzde 43 oranında çoğalırken, ithalatçı sayısındaki artış yüzde 91’i buldu. 2020’de sanayi girişimlerinde ihracat yapan her 100 işletmeye karşılık 74 ithalatçı bulunuyordu; 2025 itibarıyla bu sayı 99’a çıkarak ihracatçı ve ithalatçı sayısını neredeyse eşitledi.
Ticaret sektöründe faaliyet gösteren girişimlerde dış ticaret yapanların sayısı ise sanayiye kıyasla daha hızlı arttı. Ticaret sektöründeki işletmeler, ithalat ve ihracat tarafında sanayi girişimlerinden daha çevik hareket ediyor. Bu farklılık, hizmet ve ticaret ağırlıklı iş modellerinin dış ticaret yapısında giderek daha fazla yer tuttuğunu gösteriyor. Sanayi tarafında üretim kapasitesine bağlı daha yavaş bir dönüşüm yaşanırken, ticaret tarafında girişim sayıları daha hızlı değişiyor.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun açıkladığı istatistikler, izlenen politikaların işletmelerin ithalat ve ihracat tercihlerini nasıl etkilediğini gösteren veriler sunuyor. İthalatçı girişim sayısındaki hızlı artış, üretim ve dış ticaret yapısına ilişkin soruları gündeme getiriyor. İhracatçı sayısı da artmaya devam ederken, ithalatçı sayısının ihracatçıyı ikiye katlaması iş dünyasının yönelimini yansıtıyor.
