Ekim ayı yaklaşırken mutfak masraflarını ve fatura yükünü düşünen dar gelirli haneler için fiyat endişeleri sürüyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın Hanehalkı Beklenti Anketi sonuçlarına göre, hanehalkının 12 ay sonrası yıllık enflasyon beklentisi eylül ayında bir önceki aya kıyasla 0,02 puan artışla yüzde 45,60 seviyesine yükseldi. Bu tablo, geçim sıkıntısıyla boğuşan geniş bir kesimin önümüzdeki bir yıl için de fiyat artışlarından endişe duymayı sürdürdüğünü gösteriyor. Ankete katılanların yatırım tercihleri arasında ise altın listenin zirvesinde yer aldı.
Beklentilerdeki değişim demografik kırılımlara göre farklılık gösterdi. Kadınların enflasyon beklentisi ağustos ayındaki yüzde 47,4 seviyesinden eylülde yüzde 47,0’ye gerilerken, erkeklerde bu oran yüzde 44,2’den yüzde 44,6’ya yükseldi. 18-39 yaş aralığındaki katılımcıların beklentisi yüzde 43,9’dan yüzde 44,1’e yükseldi. 55 yaş ve üzerindekilerin beklentisi yüzde 48,1’den yüzde 48,3’e çıktı. 40-54 yaş grubunda ise beklenti yüzde 45,7’den yüzde 45,3’e geriledi. Bu veriler, özellikle ileri yaştaki bireylerin fiyat artışlarına daha karamsar baktığını ortaya koyuyor.
Gelir düzeyine göre yapılan incelemede ise asgari ücret ve altı gelire sahip katılımcıların beklentisi dikkat çekici bir artışla yüzde 48,3’ten yüzde 49,4’e çıktı. Bir ile iki asgari ücret arasında geliri olanlarda bu oran yüzde 46,1’den yüzde 45,3’e inerken, iki asgari ücret ve üzerinde gelire sahip olanlarda yüzde 43,5’ten yüzde 43,7’ye yükseldi. İlkokul ve altı eğitimlilerin beklentisi yüzde 46,7’den yüzde 48,6’ya yükseldi. Ortaokul ve lise mezunlarının beklentisi yüzde 46,7’den yüzde 45,5’e indi. Yükseköğretim mezunlarının beklentisi yüzde 43,3’ten yüzde 43,5’e çıktı. En düşük gelirli ve eğitim düzeyi daha sınırlı kesimin fiyat artışlarını daha sert hissettiği anlaşılıyor.
Hanehalkının son bir yıl içinde fiyatlarının en çok arttığını düşündüğü ürün ve hizmet gruplarında gıda ile yakıt ve enerji ilk sıralarda yer aldı. Katılımcıların en fazla iki seçenek işaretleyebildiği soruda gıdayı en çok artan grup olarak değerlendirenlerin payı bir önceki aya göre 1,5 puan azaldı ve yüzde 37,8 oldu. Yakıt ve enerjiyi işaretleyenlerin oranı ağustosta yüzde 33,6 iken eylülde yüzde 36,2’ye çıktı. Otel ve lokanta gibi hizmetleri en çok artan grup olarak görenlerin oranı yüzde 3,2’den yüzde 2,6’ya indi. Kiraları işaretleyenlerin oranı yüzde 14,8’den yüzde 14,1’e, beyaz eşya ve otomobil gibi dayanıklı tüketim mallarını gösterenlerin oranı yüzde 4,0’tan yüzde 3,5’e düştü. Eğitimi en çok artan grup olarak değerlendirenlerin oranı yüzde 4,9’dan yüzde 5,5’e çıktı.
Gelecek 12 aya ilişkin fiyat beklentilerinde de benzer bir tablo öne çıktı. Gıdayı ilk sırada gösterenlerin oranı yüzde 36,6’dan yüzde 36,7’ye çıktı. Yakıt ve enerjiyi işaretleyenlerin oranı yüzde 32,2’den yüzde 34,7’ye yükseldi. Otel ve lokanta gibi hizmetleri bekleyenlerin oranı yüzde 3,5’ten yüzde 3,0’a, kiraları gösterenlerin oranı yüzde 16,5’ten yüzde 14,6’ya indi. Dayanıklı tüketim mallarını işaretleyenlerin oranı yüzde 5,7’den yüzde 5,1’e düştü. Eğitimi bekleyenlerin oranı ise yüzde 5,4’ten yüzde 5,7’ye çıktı. Gelecek 12 ay sonunda konut fiyatlarındaki artış beklentisinin ise bir önceki aya kıyasla gerilediği görüldü. Haneler, gıda ve enerji kalemlerinden kaynaklanan geçim baskısını en önemli risk olarak görüyor.
